»»»  Μαρία Π. Κουφοπούλου

'Οταν στις αρχές του '80 το γνωστό αμερικανικό Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ άρχισε τις περικοπές, από το πρόγραμμα σπουδών εξαιρέθηκαν οι Ελληνικές Σπουδές που τις ονόμαζαν «Great Books» («Μεγάλα Βιβλία»). Το κακό απλώθηκε σαν μεταδοτικός ιός γιατί όλα τα αμερικανικά πανεπιστήμια παρακολουθούν τι κάνει το Χάρβαρντ. Τότε ο δρ Chris Ρ. Tsokos, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριδας, σκέφθηκε ότι ως Ελλην πρέπει να κάνει έναν πόλεμο και 20 χρόνια αργότερα, δικαίως, προεδρεύει του Αμερικανικού Ιδρύματος για την Ελληνική Γλώσσα και τον Πολιτισμό και ανελλιπώς εξακολουθεί να πιστεύει ότι, αν δεν διατηρήσουμε και δεν ενδυναμώσουμε τον ελληνισμό στην Αμερική, η Ιστορία δεν θα μας συγχωρήσει.

Ο Χρήστος Τσόκος έφυγε από το Σοποτό, ένα όμορφο χωριό που τώρα ονομάζεται Αροάνια Καλαβρύτων στις ρίζες των ομώνυμων βουνών, σε ηλικία 12 ετών. Τα εστιατόρια των συγγενών στην Αμερική ήταν το πρώτο σχολείο του Νέου Κόσμου από όπου αποφοίτησε με το δίπλωμα του «πιατά», όπως θυμάται γελώντας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας πήγαινε στο γυμνάσιο και το βράδυ δούλευε, ενώ οι αθλοπαιδιές και πιο συγκεκριμένα η συμμετοχή του στη σχολική ομάδα του αμερικανικού φουτμπόλ του χάρισε μια υποτροφία για το πανεπιστήμιο. Με το δίπλωμα του μηχανολόγου μηχανικού εργάστηκε για τα αντιπολεμικά συστήματα των υποβρυχίων του αμερικανικού Υπουργείου Αμύνης. Συνέχισε τις σπουδές του με μεταπτυχιακό στα Εφαρμοσμένα Μαθηματικά και διδακτορικό στην Πιθανότητα και στη Στατιστική και σε ηλικία μόλις 32 ετών έγινε καθηγητής πανεπιστημίου (full professor), ενώ παράλληλα εργαζόταν ως σύμβουλος σε μεγάλες εταιρείες αλλά και στην αμερικανική κυβέρνηση σε όλους σχεδόν τους τομείς (Πεντάγωνο, ναυτικό, αεροπορία) όπου υπήρχαν τεχνικά προβλήματα.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς ένας τεχνοκράτης ενδιαφέρθηκε τόσο πολύ για τον ελληνικό πολιτισμό και τις παραμέτρους του. «Στα τέσσερα διαφορετικά πανεπιστήμια όπου βρέθηκα δεν υπήρχε τρόπος να μάθω τη γλώσσα μου καλύτερα και ούτε υπήρχε μάθημα Ελληνικής Φιλοσοφίας που ήθελα τόσο πολύ να γνωρίσω. Αναγκαζόμουν να παίρνω βιβλία και να διαβάζω μόνος μου. Ηταν η εποχή του σπούτνικ. Τα πανεπιστήμια περνούσαν μεγάλη οικονομική κρίση. Ηταν η αρχή της υψηλής τεχνολογίας και της δορυφορικής εποχής. Το κακό άρχισε από το Χάρβαρντ και ακολούθησαν και άλλα πανεπιστήμια. Μείωναν τον προϋπολογισμό από τις κλασικές σπουδές και τα έριχναν στην τεχνολογία». Τα νέα κριτήρια αξιολόγησης του προγράμματος σπουδών του Χάρβαρντ προκάλεσαν την αντίδραση κάποιων που εκφράστηκαν κριτικά από τις σελίδες των εφημερίδων. Αυτό όμως για τον κ. Τσόκο δεν ήταν αρκετό. Κάλεσε τους συναδέλφους του από το πανεπιστήμιο, τον δρα Ι. Μπαλή, παθολόγο, και τον δρα Δ. Χαλκιά, μικροβιολόγο, αντιπρόεδρο και ταμία αντίστοιχα του Αμερικανικού Ιδρύματος για την Ελληνική Γλώσσα και τον Πολιτισμό σήμερα. Μαζί τους και κάποιοι έλληνες επιχειρηματίες. «Κανένας σχετικός με τον πολιτισμό ή την ελληνική γλώσσα» θυμάται γελώντας. «Η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική και απογοητευτική. Από επιστημονικής πλευράς ένα πρόβλημα ή έχει λύση ή δεν έχει, και όταν συμβαίνει το δεύτερο πρέπει να βρούμε γιατί δεν έχει λύση. Αν υπάρχει η λύση, όσο δύσκολο και να είναι, πρέπει να βρούμε ένα μοντέλο για να το λύσουμε. Ετσι το αντιμετώπισα και άρχισαν οι συναντήσεις μας κάθε Παρασκευή βράδυ. Αυτά ξεκίνησαν το 1990-1991».

Αποτέλεσμα αυτών των συναντήσεων και των προσπαθειών των ανθρώπων που πίστεψαν στη διατήρηση και προαγωγή της ελληνικής γλώσσας και των ελληνικών πολιτιστικών αξιών με έντονη δραστηριότητα σε ιδρύματα ανώτατης παιδείας των ΗΠΑ ως θεμελιώδους αποστολής του Αμερικανικού Ιδρύματος για την Ελληνική Γλώσσα και τον Πολιτισμό (ΑΙΕΓΠ) ήταν η ίδρυσή του. Στόχος του είναι η δημιουργία Κέντρων Ελληνικών Σπουδών που θα διανεμηθούν στρατηγικά σε όλη την Αμερική και θα αποτελούνται από πέντε τουλάχιστον εσαεί προικοδοτημένες ακαδημαϊκές θέσεις που θα είναι οι ακόλουθες: Ελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, Ιστορίας, Φιλοσοφίας, Ελληνικού Πολιτισμού και Βυζαντινής Ιστορίας και Ορθόδοξης Θεολογίας. Ενα τέτοιο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών λειτουργεί ήδη στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριδας, στην Τάμπα των ΗΠΑ. Οι σπουδές αυτές έχουν στόχο να προσελκύσουν τους Αμερικανούς και αυτή για τον κ. Τσόκο πρέπει να είναι η πιο επείγουσα στρατηγική. «Οταν ο κ. Ζολώτας έδωσε δύο διαλέξεις στην Ουάσιγκτον, πάνω από το 40% των λέξεων που χρησιμοποίησε ήταν ελληνικές. Αν ανατρέξει κανείς στην Ιστορία θα δει ότι ο Τόμας Τζέφερσον (πρόεδρος των ΗΠΑ, 1801-1809) διάβαζε αρχαία ελληνικά και η προσωπική του βιβλιοθήκη στη Φιλαδέλφεια περιείχε περισσότερους από 800 τόμους αρχαίων ελληνικών βιβλίων. Ολη αυτή η γνώση βρήκε τον δρόμο της στα πλέον θεμελιώδη έγγραφα της αμερικανικής πολιτείας. Είναι ανάγκη να αναγνωρισθεί η ελληνική συνεισφορά στην ανάπτυξη της Αμερικής και κύριο μέλημά μας είναι να εκπαιδεύσουμε τους επαγγελματίες, επιστήμονες και ηγέτες τού αύριο με τις ελληνιστικές σπουδές». Τον Μάρτιο θα δημιουργηθούν τα επόμενα τρία Κέντρα Ελληνικών Σπουδών με στόχο πάντα τα μεγάλα ιδρύματα και όχι ένα μικρό ιδιωτικό πανεπιστήμιο.

Ποιά είναι η θέση του υπουργείου Παιδείας σε αυτή την πρωτοβουλία; «Επί Αρσένη αλλά και επί Παπανδρέου ενημερώναμε συνεχώς για ό,τι κάναμε αλλά δεν είχαμε καμμία αντίδραση. Τα πολύ καλά λόγια του κ. Ευθυμίου με αφορμή την έναρξη των εργασιών και των δραστηριοτήτων του Ιδρύματος στην Ελλάδα με τα εγκαίνια του κέντρου στην Αθήνα θα τα πάρω μαζί μου στην Αμερική και θα τα επικαλεστώ για να δημιουργηθούν και άλλα τέτοια κέντρα. Και ο κ. Παπαδημητρίου από το Ιδρυμα "Ωνάσης" υποσχέθηκε να βοηθήσει. Θα χρειαστούμε οικονομική βοήθεια από όλους. Το "Leadership 100", που είναι ένας οργανισμός της Εκκλησίας όπου για να γίνεις μέλος πρέπει να δώσεις 100.000 δολάρια, έχει ήδη πάνω από 60 εκατ. δολάρια. Ελπίζω να συνεργαστούν για την έδρα της Ορθόδοξης Θεολογίας. Ξέρετε, γίνεται μια διάκριση εις βάρος μας. Στις κρατικές θέσεις αλλά και στις ιδιωτικές εταιρείες στην αίτηση εργασίας αναγράφεται η θρησκευτική προτίμηση. Η Ορθοδοξία δεν υπάρχει ως επιλογή ανάμεσα σε καθολικούς, ιουδαϊστές, βαπτιστές και άλλους. Η Εκκλησία δεν έχει κάνει ποτέ τίποτε γι' αυτό. Πρέπει να μάθει ο κόσμος τι είναι η Ορθοδοξία. Ακόμη και ως θεωρητικό μάθημα». Αν πετύχει στην Αμερική αυτό το μοντέλο, κατά τον πρόεδρο του ΑΙΕΓΠ, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια «ομπρέλα κέντρων» και σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως στην Αυστραλία και αλλού. Και όταν γίνει αυτό η ελληνική κυβέρνηση θα ξοδεύει πολύ λιγότερα χρήματα για λόμπι, και καταλήγει: «για να πάψουν να μας αποκαλούν "greasy Greeks" ("λιγδιασμένοι Ελληνες", εξαιτίας της δουλειάς στα εστιατόρια) χρειαζόμαστε τη βοήθεια της ελληνικής κυβέρνησης, των ελληνικών πανεπιστημίων και των ελλήνων πολιτών, γιατί, αν δεν διατηρήσουμε και δεν ενδυναμώσουμε τον Ελληνισμό στην Αμερική, η Ιστορία δεν θα μας συγχωρήσει».

Πληροφορίες για τους αναγνώστες στο website: http://www.AFGLC.org

[Από την εφημερίδα "Το Βήμα"]