Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τότε που η κυβέρνηση Α. Παπανδρέου θέσπισε, με συνοπτικές είναι η αλήθεια διαδικασίες, το μονοτονικό σύστημα γραφής. Μπορεί σήμερα οι παθιασμένες διαμάχες ανάμεσα σ' αυτούς που αγαπούν κι εκείνους που απεχθάνονται τους τόνους να έχουν κοπάσει, ωστόσο οι δασείες και οι περισπωμένες δεν έχουν πει ακόμα την τελευταία τους λέξη.

Μη νομίζετε ότι το πολυτονικό ταυτίζεται με ειδικές εκδόσεις αρχαιοελληνικών και εκκλησιαστικών κειμένων, ή συλλεκτικές με έργα των περασμένων αιώνων. Εκδοτικοί οίκοι που κυκλοφορούν από λογοτεχνία μέχρι δοκίμια, όπως η "Αγρα", η "Εστία", η "Ινδικτος", το "Ροδακιό", επιμένουν στο πολυτονικό σύστημα, παρότι επιβαρύνονται οικονομικά κατά περίπου 20% έναντι των μονοτονικών εκδόσεων. 

Σύγχρονοι συγγραφείς όπως οι Παύλος Μάτεσις, Μένης Κουμανταρέας, Ζυράννα Ζατέλη, Ευγένιος Αρανίτσης, Δημήτρης Νόλλας, υποχρεώνουν τους εκδότες τους να κυκλοφορήσουν τα βιβλία τους με τόνους και πνεύματα.

Κι αν φαίνεται λογικό ένα CD με παραδοσιακή μουσική όπως το "Από τον πουνέντη" του Κέντρου Αιγαιακών Λαογραφικών και Μουσικολογικών Ερευνών να συνοδεύεται από πολυτονικό ενημερωτικό έντυπο, αντιθέτως ξαφνιάζει που ένα συγκρότημα χιπ-χοπ είχε την ίδια σκέψη: Οι Terror Χ Crew στο αρχαιοπρεπές στιχουργικά άλμπουμ "Εσσεται ήμαρ"!

Μέρα τη μέρα λιγοστεύουν τα παλιά τυπογραφεία με τις μονοτυπικές μηχανές και τα μεταλλικά γράμματα, όμως τα τελευταία χρόνια το πολυτονικό βρήκε σύμμαχο και στην τεχνολογία: ειδικά για την Ελλάδα τα Windows 2000 κυκλοφόρησαν με πρόγραμμα πολυτονικών γραμματοσειρών, ενώ και το CD-Rom "Αυτόματος πολυτονιστής" της Ματζέντα μετατρέπει, με εύκολες κινήσεις, ένα μονοτονικό κείμενο σε πολυτονικό.

Τιμητές της γλωσσικής παράδοσης, λάτρεις της αισθητικής των τόνων ή ακόμα και "διαφορετικοί", που αναζητούν τρόπους να ξεχωρίσουν από τη μάζα, όσοι υπερασπίζονται το πολυτονικό προβάλλουν έναν από τους παραπάνω λόγους ή και όλους μαζί. 

*«Ανήκουμε στη γενιά που σπούδασε με πολυτονικό και έτσι συνεχίζουμε», λέει η Τζούλια Τσακίρη των εκδόσεων "Ροδακιό", που κυκλοφορούν με τόνους και πνεύματα όλα τους τα βιβλία, περίπου 30 τίτλους το χρόνο.

«Δεν το κάνουμε μόνο για λόγους συνήθειας, αλλά γιατί πιστεύουμε ότι η αλλαγή δεν ωφέλησε αλλά έβλαψε τη γλώσσα. Η γραφή χωρίς τόνους είναι σαν πόλη δίχως αστυνόμους. Χρειάζεται ένα σύστημα απλών κανόνων όπως το βασικό "μακρό προ βραχέος περισπάται", ένας σκελετός που να στηρίζει την ορθογραφία και την υποδομή της γλώσσας. Σήμερα δεν υπάρχουν κανόνες, γι' αυτό και τα παιδιά γίνονται ανορθόγραφα».

*Η Μαρίνα Καραϊτίδη των εκδόσεων "Εστία" εξακολουθεί να νιώθει ενοχλημένη με τον τρόπο που ψηφίστηκε το μονοτονικό, «πολύ γρήγορα, χωρίς να συζητηθούν τα υπέρ και τα κατά. Αυτό έγινε προς όφελος των εκδοτών του τύπου, αφού το πολυτονικό είναι ακριβότερο, καθώς και της ΙΒΜ, που τότε δεν είχε εξελιγμένα προγράμματα στα ελληνικά».

Μόλις πριν από λίγα χρόνια άρχισε η "Εστία" να βγάζει βιβλία χωρίς δασείες και περισπωμένες, και αυτά είναι της ξένης λογοτεχνίας. Ενα ακόμα προπύργιο ήταν τα παιδικά βιβλία και συγκεκριμένα της Πηνελόπης Δέλτα, έπειτα από απαίτηση των δασκάλων, οι οποίοι επέμεναν ότι τα παιδιά ένιωθαν αμήχανα μπροστά στα "άγνωστα" σημαδάκια.

Δεν είναι εύλογο οι νεότερες γενιές να «φοβούνται» τους τόνους;

«Στην έκθεση βιβλίου στο Πεδίον του Αρεως παρατήρησα ότι πολλοί νέοι αλλά και μέσης ηλικίας επισκέπτες κοιτούσαν με έκπληξη τα βιβλία μας. Νόμιζαν ότι ήταν εκδόσεις του...'70. Βλέπω όμως ότι οι 25άρηδες που διαβάζουν λογοτεχνία είναι εξοικειωμένοι με το πολυτονικό, δεν έχουν πρόβλημα», λέει η Τζ. Τσακίρη.

«Οι περισσότεροι αναγνώστες διαβάζουν χωρίς να παρατηρούν τα σημαδάκια πάνω στα γράμματα. Ούτε τους απασχολούν οι τόνοι, αλλά ούτε και τους μαθαίνουν», λέει η Αννα Σταματοπούλου των εκδόσεων "Καστανιώτη". 

Η Μ. Καραϊτίδη μάς αποκαλύπτει κι ένα...πείραμα: «Εβαλα τον οκτάχρονο εγγονό να διαβάσει σε πολυτονικό. Δεν δυσκολεύτηκε καθόλου. Πιστεύω ότι έγινε μια προσπάθεια να περάσει η άποψη ότι είναι δύσκολο. 'Ισως είναι πιο δύσκολο όταν το γράφεις, διαβάζεται όμως εύκολα».

Οι περισσότεροι πάντως λογοτέχνες που γοητεύονται από τη "βάσανο" των τόνων γαλουχήθηκαν με αυτούς: Η Αθηνά Κακούρη, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, που διευθύνει και τη "Νέα Εστία", η 'Αλκη Ζέη, η Ελένη Σαραντίτη, ο Αλέξης Πανσέληνος, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Ηλίας Πετρόπουλος, ο Τάσος Ρούσσος, η Ισμήνη Καπάνταη, ο Αλέξανδρος Ασωνίτης κ.ά.

*Ο Δημήτρης Νόλλας νιώθει ότι «είναι άλλος ένας τρόπος να αντιστέκεται κανείς στη βίαιη βαρβαρότητα του εκσυγχρονισμού». Ο Παύλος Μάτεσις τονίζει ότι αναγκάζει τον εκδότη του, τον Θανάση Καστανιώτη, να κυκλοφορεί τα βιβλία του σε πολυτονικό. «Η γλώσσα προχωράει από μόνη της, αφομοιώνει τα φυσικά δάνεια από άλλες γλώσσες, αλλάζει όπως το φίδι το δέρμα», λέει. «Δεν χρειάζεται βίαιη αποκοπή και αφύσικη παρεμβολή. Δεν είναι μόνο άσχημο αισθητικά το μονοτονικό, αλλά για ημιμαθείς και αγράμματους και για ορισμένα "μορμολύκεια" λόγιους που νομίζουν ότι γίνονται μοντέρνοι».

*Ο "Κέδρος" διατηρεί το πολυτονικό κυρίως στις ποιητικές συλλογές, αφού πολλοί ποιητές όπως ο Γιάννης Βαρβέρης, ο Νάσος Βαγενάς, ο Μίλτος Σαχτούρης, ο Γιάννης Κοντός, ο Τάκης Βαρβιτσιώτης, πιστεύουν ότι προσδίδει ιδιαίτερο ύφος. Η "Νεφέλη" θεωρεί ότι τα πνεύματα ταιριάζουν στους κλασσικούς και τα καθιέρωσε στη σειρά της "Η πεζογραφική παράδοση" με λογοτέχνες του 18ου και του 19ου αιώνα. 

*Ορισμένοι συγγραφείς αλλάζουν "στρατόπεδο". Ο Χρήστος Χωμενίδης της νεότερης γενιάς, ενώ βρίσκει επιτυχημένο το μονοτονικό πείστηκε από την "Εστία" να κυκλοφορήσει τα βιβλία του σε πολυτονικό, το ίδιο και η Ευγενία Φακίνου από τον "Καστανιώτη". Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος, πάλι, που γράφει σε μονοτονικό, αποφάσισε να κάνει την πολυτονική αντίστασή του στο νέο βιβλίο του "Η δική μου Αμερική", που θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο από τον "Κέδρο".

Από τον τίτλο του εξωφύλλου κιόλας αντιδιαστέλλει τα δικά μας πνεύματα με τις γραμματοσειρές που παραπέμπουν στο λογότυπο της Κόκα Κόλα. Αλλά και το περιεχόμενο του βιβλίου συνηγορεί υπέρ της σύγχρονης μαζικής λογοτεχνίας (Κινγκ, Κράιτον, Γκρίσαν κ.ά), «που εχθρεύονται οι σοβαροφανείς λόγιοι», όπως ο ίδιος λέει. «Είναι μια διαμαρτυρία σε συμβολικό επίπεδο απέναντι στα βουνά των σκουπιδο-μυθιστορημάτων που εκδίδουν, σε μονοτονικό, φυσικά, ασύστολα πια, σχεδόν όλοι οι μεγάλοι εκδότες λογοτεχνίας στη χώρα μας».

Οι εκδότες που επιμένουν πολυτονικά μερικές φορές καταφεύγουν στα παραδοσιακά τυπογραφεία, όπως του Δάρρα, του Ταμπακόπουλου, του Λένη, για να βγάλουν τα βιβλία τους, συνήθως όμως βασίζονται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και σε επαγγελματίες με ειδικές γνώσεις στην πληκτρολόγηση, επιμέλεια και διόρθωση των κειμένων. 

«Δεν βρίσκουμε εύκολα άτομα που να διορθώνουν πολυτονική ορθογραφία», καταλήγει η 'Αννα Σταματοπούλου από τον "Καστανιώτη". «Πάντως δεν θα προσλαμβάναμε ποτέ διορθωτή που γνωρίζει μόνο μονοτονικό. Για να είναι καλός πρέπει να κατέχει και τα δύο συστήματα».

Δεν είναι τυχαίο ότι οι διορθωτές του πολυτονικού είναι "σπάνιο είδος". Ακολουθούν κι αυτοί τη φθίνουσα πορεία ενός συστήματος που δεν διδάσκεται και δεν χρησιμοποιείται ευρέως. Που, όπως προβλέπουν οι Κασσάνδρες, θα εξαφανιστεί σε λίγα χρόνια, όταν εκλείψουν και οι τελευταίες αντιστάσεις του. 

από την εφημερίδα "Ελευθεροτυπία"