Το συνέδριο για την ελληνική γλώσσα (ακριβέστερα για τις μεταπολιτευτικές τύχες της νεοελληνικής) έληξε. Η αχανής αίθουσα της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών ήταν για τρεις ημέρες κατάμεστη, κυρίως από φοιτητές. Η αυθόρμητη, κατά το πλείστον, προσέλευση της σπουδάζουσας  νεολαίας υπήρξε, κατά γενική ομολογία, και το πιο ευοίωνο σημάδι της ποσοτικής επιτυχίας του συνεδρίου. Η ποιοτική του επιτυχία, όπως ήταν εξάλλου προσδοκώμενο, κάμποσες φορές δοκιμάστηκε, αλλά τελικώς δεν κατέρρευσε. Η δικαιοσύνη πάντως επιβάλλει να προσγραφούν στις αρετές του συνεδρίου τόσο η υπολογισμένη του πολυφωνία όσο και η καλή του οργάνωση. Τα υπόλοιπα, για να μετρηθούν και να εκτιμηθούν νηφαλιότερα, χρειάζονται κάποια απόσταση χρόνου.

Προς το παρόν θα επιμείνω σε ένα γενικότερο θέμα, το οποίο περιέβαλε το συνέδριο και αφορούσε στους τίτλους του και στα ιδεολογικά τους συμφραζόμενα. Εννοείται η τριπλή φορολογία της ωφέλιμης συνεδριακής αυτής πρωτοβουλίας: ελληνική γλώσσα, στον υπότιτλο· νεοελληνική, στον αναλυτικό τίτλο· δημοτική, σε παρένθεση. Αφήνοντας ασχολίαστη την απότομη κλιμάκωση από την ελληνική γλώσσα στη νεοελληνική (όπου λανθάνει η γνωστή ιδεολογία της αδιάσπαστης ενότητας), επιμένω στην παρένθετη υποτίμηση της δημοτικής. Ο λόγος της παρένθεσης αναγνωρίζεται μάλλον στην υποκείμενη εκτίμηση ότι ο όρος "δημοτική" παραείναι ιδεολογικά φορτισμένος από εκπαιδευτική, πολιτική και πολιτιστική άποψη. Ενώ ο όρος "νεοελληνική" επιβεβαιώνει, υποτίθεται, την κατακτημένη σε τούτο το κεφάλαιο ιδεολογική ουδετερότητα, ή και απελευθέρωση, του γλωσσικού ζητήματος, όπως επιμόνως υποστήριξαν ορισμένοι σύνεδροι.

Πόσο όμως δεν αληθεύει η υπόθεση της ιδεολογικής αποφόρτισης στην προκειμένη περίπτωση, φάνηκε στις έντονες διχογνωμίες που προέκυψαν μεταξύ "δημοτικιστών" και "νεοελληνιστών", όταν οι συζητήσεις έφταναν σε κρίσιμα κεφάλαια γλωσσικής αγωγής εντός και εκτός του εκπαιδευτικού χώρου. Αξίζει να προσθέσω ακόμη ότι με την παρένθεση της δημοτικής (λέξης ομόρριζης προς τον δήμο και τη δημοκρατία) κινδυνεύει να επισκιαστεί η όλη ιστορία του δημοτικιστικού κινήματος.

Συμπεραίνω: ο όρος "δημοτική" δεν σημαίνει σήμερα, όπως θέλουν μερικοί, γλωσσική αδράνεια ή και δημοτικιστική καθαρολογία· αποτελεί μάλλον σήμα μνήμης για το παρελθόν και ουσιαστικής διαφοράς για το παρόν και το μέλλον. Τουλάχιστον σε όσους πιστεύουν ότι, και μετά τη γλωσσική μεταρρύθμιση Ράλλη, αντικρίζονται ακόμη γύρω από τη γλώσσα (ελληνική, νεοελληνική, δημοτική) αποκλίνουσες ή και ασύμπτωτες ιδεολογικές προτιμήσεις. 

Ο κ. Δ. Ν. Μαρωνίτης είναι καθηγητής της Κλασικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

από την εφημερίδα "Το Βήμα"