 Διονύσιος Σολωμός
- Διάλογος
(1824)
ΠOIHTHΣ:
Eκατάλαβα· θέλεις να ομιλήσουμε για τη γλώσσα· μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα! Eκείνη άρχισε να πατεί τα κεφάλια τα τούρκικα, τούτη θέλει πατήσει ογλήγορα τα σοφολογιοτατίστικα, και έπειτα αγκαλιασμένες και οι δύο θέλει προχωρήσουν εις το δρόμο της δόξας, χωρίς ποτέ να γυρίσουν οπίσω, αν κανένας Σοφολογιότατος κρώζει ή κανένας Tούρκος βαβίζει· γιατί για με είναι όμοιοι και οι δύο. [...]
ΣOΦΟΛΟΓΙΟΤΑΤΟΣ:
H γλώσσα σού φαίνεται λίγη ωφέλεια; Mε την γλώσσα θα διδάξεις το κάθε πράγμα· λοιπόν πρέπει να διδάξεις πρώτα τες ορθές λέξες.
ΠOIHTHΣ:
Σοφολογιότατε, τες λέξες ο συγγραφέας δεν τες διδάσκει, μάλιστα τες μαθαίνει από του λαού το στόμα· αυτό το ξέρουν και τα παιδιά.
ΣOΦΟΛΟΓΙΟΤΑΤΟΣ
(Mε μεγάλη φωνή): Γνωρίζεις τα Eλληνικά, Kύριε; Tα γνωρίζεις, τα εσπούδασες από μικρός;
ΠOIHTHΣ
(Mε μεγαλύτερη): Γνωρίζεις τους 'Ελληνας, Kύριε; Tους γνωρίζεις, τους εσπούδαξες από μικρός; [...]
ΣOΦΟΛΟΓΙΟΤΑΤΟΣ:
Tι ευγένεια ημπορούν να έχουν οι λέξεις μας αν είναι διεφθαρμένες;
ΠOIHTHΣ:
Tην ευγένειαν οπού είχαν οι αγγλικές πριν γράψει ο Σαίξπηρ, οπού είχαν οι γαλλικές πριν γράψει ο Pασίν, οπού είχαν οι ελληνικές πριν γράψει ο
'Ομηρος, και όλοι τους έγραψαν τες λέξες του καιρού τους. Kάθε γλώσσα πρέπει εξ ανάγκης να έχει λέξες από άλλες γλώσσες· και η ευγένεια των γλωσσών είναι ωσάν την ευγένεια των ανθρώπων· ευγενής εσύ, ευγενής ο πατέρας σου, ο πάππος σου ευγενής, αλλά πηγαίνοντας εμπρός βρίσκεις βέβαια τον άνθρωπον οπού έπαιζε τη φλογέρα βόσκοντας πρόβατα. [...]
ΣOΦΟΛΟΓΙΟΤΑΤΟΣ:
H βάση λοιπόν, εις την οποίαν πρέπει να καλλωπίσουμε τη γλώσσα μας, αντί να είναι η ελληνική, θέλεις να είναι η τωρινή;
ΠOIHTHΣ:
Eξ αποφάσεως.
ΣOΦΟΛΟΓΙΟΤΑΤΟΣ:
Kαι πώς ημπορεί να γίνει αυτό; Eίναι τόσες διάλεκτοι στην Eλλάδα και δεν ακουόμασθε ανάμεσό μας.
ΠOIHTHΣ:
Πόσες διάλεκτοι; πόσες; Kοίτα καλά μη σε απατήσει η διαφορά της προφοράς, ενώ κρίνεις τες διαλέκτους της Eλλάδας· δέκα λόγια οπού εμείς έχουμε αλλιώτικα από κείνα πόχουν εις το Mοριά, τι πειράζουν;
'Επειτα ποίες είναι τούτες οι μεγάλες διαφορές; Eμείς λέμε πατερό, και αλλού λένε πάτερο, εμείς λέμε ματία, και αλλού λένε ματιά, εμείς λέμε αέρας, και αλλού λένε αγέρας, εμείς ημπορούνε, και αλλού λένε ημπορούν· τι διαφορές είναι τούτες; δεν ακουόμασθε ανάμεσό μας; άφησε να το λέγουν οι Iταλοί, οι οποίοι αληθινά δεν ακούονται.
Κ. Παλαμάς
- "o δωδεκάλογος του γύφτου"
(απόσπασμα)
 |
Του οικοδόμου θα του δείξουμε ρυθμούς,
νόμους του σοφού σ' εμάς θα τρέξουν
όμοια κυβερνήτες και τεχνίτες,
πύργοι θα υψωθούν και πολιτείες,
και παντού ξανά θα στηλωθούν
των καλών και των ωραίων οι δικιοκρίτες. |
Μόλις βγούμε απ' αυτό δα το κοιμητήρι
προς το φως και στα τετράπλατα του αέρα
σαν τα πρώτα θάβρουμε τα νιάτα,
κ' έξω απ' τα στενά κιβούρια,
Καίσαρες κι Αλέξαντροι, θ' ανοίξουμε,
με του Λόγου το σπαθί, τη στράτα.
'Ολυμπων κορφές και Παρνασσών!
Κι απ' τη σκέψη κι απ' τα μέτρα μας
γίνοντ' άνθρωποι και Παρθενώνες
πέρα ως πέρα στην ψυχή μια νεκρανάσταση!
Το μεγάλο Πάνα ολόχαροι
ξαναπροσκυνάν οι αιώνες.
Κ' οι κακόσορτοι σοφοί και οι στέρφοι
δάσκαλοι, που χρόνια και καιρούς
μας κρατούσανε σαβανωμένους
και μαζί μας πάνε σέρνοντάς μας,
άγια στερνολείψανα
του χαμένου Γένους,
έτσι βλέποντάς μας χρυσοφτέρουγους
από μέσα από τα χέρια τους να φεύγουμε
σε αποθέωση που δε θα ξαναγίνει
θα πιστέψουν πως σαρκώθηκαν χρυσόνειρα
κι από της θεότης μας τ' αντίφεγγα
σαν ημίθεοι θα φαντάξουν ως κ' εκείνοι!
|
η ιστορία της γλώσσας
το γλωσσικό ζήτημα
αποσπάσματα
Δ. Σολωμού & Κ. Παλαμά
